ONDERZOEK NAAR POLYCHROMIE IN AARDENBURG
Als je aan Romeinse beelden denkt, zie je waarschijnlijk spierwitte marmeren beelden voor je. Of grijze stenen overblijfselen, zoals we die kennen uit musea en geschiedenisboeken. Maar wist je dat de Romeinse wereld ooit juist barstte van de kleur?
De wetenschap wist het, de Westerse cultuur weigerde het te geloven: de Romeinen waren helemaal niet zo dol op wit!
Beelden, tempels, reliëfs en zelfs gebouwen waren rijkelijk beschilderd. Rood, blauw, geel, groen: de klassieke oudheid was een stuk kleurrijker dan we lange tijd hebben gedacht! Hoe komt het dan dat we die kleuren nauwelijks nog zien? Dat heeft onder andere te maken met de manier waarop er in het verleden naar de Klassieke Oudheid werd gekeken.
Geïnspireerd door de Renaissance en het Neoclassicisme ontstond er in de negentiende eeuw een ideaalbeeld waarin witte beelden symbool stonden voor schoonheid en perfectie. Kleur werd soms zelfs als ‘barbaars’ of ‘kitsch’ beschouwd. Stenen beelden en objecten werden daarom tot ver in de twintigste eeuw bewust schoongemaakt en geschrobd om ze weer mooi wit te krijgen. Met alle gevolgen van dien: een deel van het oorspronkelijke kleurgebruik ging voorgoed verloren.
Maar hoe kleurrijk waren de Romeinse objecten uit onze eigen collectie?
Dat was precies de vraag waarmee de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) onlangs bij ons aan de slag ging. Onder toeziend oog van provinciaal archeoloog Ludo Snijders werden drie collectiestukken onderzocht: de twee Herculesbeeldfragmenten en de stenen inscriptie aan het begin van onze tentoonstelling. Met verschillende wetenschappelijke technieken gingen de onderzoekers op zoek naar mogelijke restanten van pigmenten. Zijn er nog sporen van de oorspronkelijke kleuren aanwezig? En kunnen die ons meer vertellen over het kleurgebruik in de Romeinse tijd? We moeten nog even wachten op het antwoord, maar Luc verklapte alvast dat hij op één van de stukken interessante dingen heeft gezien.
Een bijdrage aan de kennis over Romeins kleurgebruik in Noordwest-Europa
Het onderzoek is niet alleen voor ons museum interessant. Volgens onderzoeker Luc Megens is er namelijk nog maar heel weinig bekend over het kleurgebruik op stenen beelden, inscripties en andere objecten in de Noordelijke Romeinse provincies. Juist Aardenburg, ooit onderdeel van het Romeinse rijk, kan daarin een waardevolle bijdrage leveren als blijkt dat er nog resten van kleur te vinden zijn op onze collectiestukken.
Multidisciplinair wetenschappelijk onderzoek
Het onderzoek is een volgende stap in een groter onderzoekstraject. In 2025 werden dezelfde objecten al onderzocht door prof. dr. Wim de Clercq (Universiteit Gent), iconografisch onderzocht door archeologe dr. Christel Veen (Radboud Universiteit Nijmegen) en geologisch onderzocht door prof. dr. Roland Dreesen (Universiteit Gent). Door deze verschillende onderzoeksmethoden te combineren, komen we steeds meer te weten over de objecten uit onze collectie. En mogelijk helpen we de wetenschap verder een beeld te vormen over het Romeins kleurgebruik op steen in de Noordelijke provincies van het immense Romeinse Rijk.
Reconstructie van Hercules
Dit verhaal is bijna vijftig jaar verborgen gebleven. Samen met wetenschappers helpen wij ze opnieuw zichtbaar te maken. En binnenkort kan jij met eigen ogen zien hoe de Romeinen in Aardenburg kleur toepasten op stenen objecten via de reconstructie van één van de Herculesbeelden uit de collectie van ons museum. Kom jij kijken als het zo ver is?